Ölkələrin qəribə adətləri - "Ac ruhlar", "Ölülər günü"

Müxtəlif xalqların mədəniyyətində vəfat etmiş yaxınları yad etmək, əcdadlara ehtiram göstərmək və ölülərin ruhlarının dirilər dünyasına qayıtdığına dair inanclarla bağlı xüsusi günlər mövcuddur.

News24.az xəbər verir ki, bəzi xalqların ənənəvi təsəvvürlərinə görə, ilin müəyyən vaxtlarında iki dünya arasındakı sərhəd incəlir və vəfat edənlər yaxınlarını ziyarət edə bilirlər. Hellouin, Meksikada Ölülər Günü, slavyan xalqlarının Dedy ənənəsi, Yaponiyada Obon və Çində Ac ruhlar festivalı bu inanclarla əlaqələndirilir.

Bununla belə, bu mərasimlərin mənşəyi və məzmunu bir-birindən fərqlənir.

Hellouin (Samhain)

Hellouin hər il oktyabrın 31-də qeyd olunur. Bayramın tarixi kökləri qədim keltlərin Samhain mərasimi ilə əlaqələndirilir. Bu mərasim məhsul yığımının başa çatmasını və ilin qaranlıq dövrünə keçidi simvolizə edirdi. Keltlərin ənənəvi inanclarına görə, həmin vaxt insanlar dünyası ilə fövqəltəbii varlıqlar aləmi arasında əlaqə yarana bilərdi.

Həmin mərasim zamanı insanlar böyük tonqallar qalayır, təhlükəli ruhları uzaqlaşdırmaq və ya onların diqqətini cəlb etməmək üçün müxtəlif maskalardan istifadə edirdilər. Bununla belə, qədim Samhain mərasimləri barədə tarixi məlumatlar məhduddur. Buna görə də müasir Hellouin adətlərinin hamısını dəyişməz kelt ənənələri hesab etmək olmaz.

Müasir Hellouin əvvəlki formasından xeyli fərqlənir. Bir çox ölkədə uşaqlar və böyüklər cadugər, ruh, canavar və film qəhrəmanlarının obrazlarında geyinir, evlərini tematik dekorasiyalarla bəzəyir və əyləncələr təşkil edirlər.

Uşaqlar evləri qapı-qapı gəzərək şirniyyat istəyir. Üstü oyulmuş balqabaqlar isə bayramın əsas simvollarından birinə çevrilib.

Ölülər Günü

Ölülər Günü Meksikada vəfat edənlərin xatirəsinə həsr olunan ənənədir. Bu mərasim Meksikanın yerli xalqlarının mədəniyyəti ilə katolik adətlərinin elementlərini birləşdirir. Əsas qeyd etmələr noyabrın 1-i və 2-də keçirilir, lakin hazırlıqlar daha əvvəl başlaya bilər.

Hellouindən fərqli olaraq, Meksikada bu bayram əsasən vəfat etmiş ailə üzvlərinin və yaxınların xatirəsini yaşatmağa yönəlib. Ənənəvi inanclara görə, həmin günlərdə ölənlərin ruhları ailələrinin yanına qayıda bilər və onları sevgi, hörmətlə qarşılamaq lazımdır.

Əsas adətlərdən biri evdə xüsusi qurbangahların — “ofrenda”ların qurulmasıdır. Bu qurbangahlara vəfat edənlərin fotoları, şamlar, çiçəklər, yeməklər və onların sağlığında sevdikləri əşyalar qoyulur.

Narıncı rəngli məxmər çiçəklərindən də geniş istifadə edilir. Bəzi ailələr çiçəklərin ləçəklərini evin girişindən qurbangaha qədər düzürlər. Bu, ruhlara evə gedən yolu simvolik şəkildə göstərmək məqsədi daşıyır.

Ailələr həmçinin qəbiristanlıqları ziyarət edir, məzarları təmizləyir, çiçəklərlə bəzəyir və birlikdə vaxt keçirərək vəfat edənləri yad edirlər. Bayram süfrəsində ənənəvi pan de muerto adlı şirin çörək, meyvələr və digər yeməklər yer alır.

Bir çox insan üçün bu gün kədərli mərasimdən daha çox, ailə xatirələrini yaşatmaq və artıq həyatda olmayan yaxınlarla mənəvi bağlılığı qorumaq fürsətidir.

Dedy — payız əcdadları mərasimi

Dedy slavyan xalqlarının vəfat etmiş əcdadların xatirəsini yaşatmaqla bağlı mərasim ənənəsidir. Bu adətə əsasən Belarus, Polşa və Mərkəzi və Şərqi Avropanın digər xalqlarının mədəniyyətində rast gəlinir. Adın mənası əcdadları bildirən “babalar” sözü ilə əlaqələndirilir.

Qədim inanclara görə, ilin müəyyən günlərində ölənlərin ruhları diriləri ziyarət edə bilərdi. Buna görə də insanlar xüsusi mərasimlər keçirir, yeməklər hazırlayır və əcdadları incitməməyə çalışırdılar. Payız anım mərasimləri oktyabrın sonuna və ya noyabrın əvvəlinə təsadüf edə bilərdi. Lakin tarixlər və adətlər bölgələrə görə dəyişirdi.

Mərasim süfrələrində çörək, sıyıq, bal, yumurta, duz və digər ərzaqlar təqdim olunurdu. Bəzi yerlərdə yeməyin bir hissəsi ölənlər üçün saxlanılır və ya məzarlara aparılırdı.

Bu ənənənin əsas məqsədlərindən biri əcdadların ruhlarını simvolik şəkildə qarşılamaqla yanaşı, ailə üzvlərini bir araya gətirmək və əvvəlki nəsillərin xatirəsini qorumaq idi.

Ac ruhlar festivalı

Çində və Çin icmalarında yayılan Ac ruhlar festivalı Çjun Yuan Tszye adı ilə də tanınır. Bu ənənə buddist və daosist inanclarla bağlıdır və ənənəvi Çin ay təqviminin yeddinci ayında keçirilir. Buna görə də festivalın dəqiq tarixi hər il dəyişir.

Xalq inanclarına görə, həmin dövrdə axirət dünyasının qapıları açılır və ölənlərin ruhları dirilər dünyasına gəlir. Xüsusi diqqət “ac ruhlar” adlandırılan varlıqlara yönəldilir. İnanclara əsasən, onların qayğısına qalan qohumları və ya onlara ehtiram göstərən yaxınları olmadığı üçün bu ruhlar yeməksiz və köməksiz qalırlar.

Festival zamanı insanlar buxur yandırır, yeməklər hazırlayır və ölənlər üçün simvolik təqdimlər qoyurlar. Bəzi icmalarda axirət dünyasında ruhlara kömək edəcəyinə inanılan xüsusi kağız əşyalar — simvolik pullar, geyimlər və digər predmetlər yandırılır. Bunlar real əşyaların ölülərə çatdırılması deyil, ritual xarakterli simvollardır.