Viruslardan ölənlərin sayı yaxın gələcəkdə on dəfə artacaq - Alimlər

Alimlər qlobal xəstəliyin yayılması riskinin qarşısını almaq üçün təcili tədbirlər görməyə çağırır.

News24.az xəbər verir ki, alimlər bildiriblər ki, bəşəriyyət təbiətə müdaxilənin artan nəticələri ilə üzləşib və bu da zoonoz epidemiyaların sayının artmasına səbəb ola bilər.

“BMJ Global Health” ə görə, vəhşi və ya ev heyvanlarından insanlara keçən zoonoz virus agentləri bir çox epidemiyaların əsas mənbəyidir. Bu, ovçuluq, təbii mühitin dağıdılması, təbii şəraitin dəyişməsi, eləcə də heyvandarlıq sahəsində fəallığın artması ilə əlaqədardır.

“Ginkgo Bioworks” biotexnoloji şirkətinin alimləri qeyd edirlər ki, zoonoz xəstəliklərin yayılması ilə bağlı mövcud məlumatlar əsasında gələcək epidemiyaların tezliyi və şiddəti haqqında ilkin proqnozlar vermək indi mümkün olsa da, bu tendensiyaları daha dəqiq xarakterizə etmək üçün daha çox məlumat lazımdır. Onların son araşdırması xüsusi zoonoz xəstəliklərin tezliyini və şiddətini daha yaxşı başa düşmək üçün böyük epidemioloji məlumat bazasından istifadə edib.

Tədqiqat Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının 1963-cü ildən bəri qeydə aldığı epidemiyaların məlumat bazasını əhatə edib. Epidemiyaların 50-dən çox insanın ölümü ilə nəticələndiyi hallara, həmçinin böyük hadisələrə, o cümlədən 1918 və 1957-ci illərin qrip pandemiyalarına xüsusi diqqət yetirilib. Ümumilikdə 17,232 ölüm qeydə alınıb, onlardan 15,771-i filoviruslara aid edilib, əksəriyyəti Afrikadadır.

Tədqiqatçılar diqqəti beş xüsusi virus agentinə yönəldiblər: iki filovirus (Ebola və Marburq virusu), SARS-CoV-1, Nipa virusu və Boliviya hemorragik qızdırmasına səbəb olan Maçupo virusu.

Nəticələr göstərdi ki, 1963-cü ildən 2019-cu ilə qədər bildirilən epidemiyaların sayı ildə təxminən 4,98% artıb. Alimlər vurğulayırlar ki, bu artım tempi davam edərsə, 2050-ci ilə qədər tədqiq olunan zoonoz patogenlərin 2020-ci ilə nisbətən dörd dəfə çox epidemiyaya və 12 dəfə çox ölümə səbəb olacağı gözlənilir.

Maraqlıdır ki, COVID-19-a səbəb olan SARS-CoV-2 tədqiqatçıların ciddi meyarlarına cavab vermədiyi üçün bu araşdırmaya daxil edilməyib. Bu o deməkdir ki, bu virusla əlaqəli faktiki rəqəmlər daha çox ola bilər.

Alimlər vurğulayırlar ki, tarixi məlumatların təhlili göstərir ki, zoonoz yayılma ilə əlaqəli son epidemiyalar təsadüfi hadisələr deyil, uzunmüddətli tendensiyaları izləyir. Xüsusilə, ikinci dərəcəli mənbələrdən yaranan epidemiyalar getdikcə genişlənir və daha geniş yayılır.

Tədqiqatın həmmüəlliflərindən biri Ben Oppenheim qeyd edir ki, indi bu mənfi dinamikaları dəyişdirmək və düzəldici tədbirlər görmək çox vacibdir. Bu, belə epidemiyaların qarşısının alınması və onlarla mübarizə üçün qlobal səviyyədə birgə səylərlə həyata keçirilə bilər. Nümunə kimi o, COVID-19 pandemiyası zamanı peyvəndlərin sürətlə yaradılmasını, əsas turizm mərkəzlərində və insanların sıx toplaşdığı yerlərdə nəzarətin tətbiqini, kütləvi sınaqdan keçirilməsini və yoluxmuş şəxslərin təcrid olunmasını göstərir.

Bundan əvvəl elm adamları bütün dünyaya yayılacaq yeni pandemiyalar barədə xəbərdarlıq etmişdilər .

Aynurə